Global menu

Our global pages

Close

Prawo konsumenckie UE – bezpośrednia skuteczność dyrektyw konsumenckich

  • Poland
  • Competition, EU and Trade

01-03-2012

– wprowadzenie i wyrok TS z 14.07.1994 r. w sprawie 91/92 Paola Faccini Dori v. Recreb Srl

Prezentowany wyrok TS w sprawie 91/92, Paola Faccini Dori, dotyczący wykładni postanowień jednej z dyrektyw konsumenckich, tj. dyrektywy 85/577/EWG w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa obrazuje szerszy problem związany ze skutkami aktów prawnych Unii Europejskiej, mianowicie kwestie bezpośredniego skutku dyrektyw, a także (pośrednio) obowiązku sądów krajowych wykładni prounijnej prawa krajowego.

Wprowadzenie

Przedstawiony wyrok TS, wydany na podstawie jednej z pierwszych dyrektyw konsumenckich, dotyczy zawarcia – poza lokalem przedsiębiorstwa – umowy w sprawie kursu korespondencyjnego języka angielskiego i stanowi kompleksowe ujęcie kwestii skutków prawnych dyrektywy 85/577/EWG w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa, niedopełnienia przez państwo członkowskie UE obowiązku transpozycji dyrektywy, a w konsekwencji horyzontalnego (tj. w stosunkach między jednostkami) skutku dyrektyw w ogólności.

W realiach niniejszej sprawy konsumentka, która zawarła umowę w okolicznościach nietypowych – tj. na dworcu kolejowym – postanowiła się z niej wycofać. W tym celu chciała skorzystać z konsumenckiego prawa do odstąpienia od umowy (tzw. prawo do namysłu, tempus ad deliberandum; ang. cooling off period), które gwarantowała jej dyrektywa 85/577/EWG w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa. Uprawnienie takie jest środkiem ochrony indywidualnej, wynikającym z deficytu informacyjnego po stronie konsumenta w przypadku umów zawieranych w nietypowych okolicznościach (np. poza lokalem przedsiębiorstwa, umów na odległość); umożliwia wycofanie się z transakcji bez żadnych negatywnych skutków, po upływie krótkiego) terminu służącego tylko konsumentowi.

Jednak dyrektywa 85/577/EWG w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa nie została prawidłowo implementowana przez Włochy, co uniemożliwiało konsumentce powołanie się na krajowe przepisy implementujące dyrektywę. W tych okolicznościach sąd włoski skierował pytanie prejudycjalne dotyczące niniejszej dyrektywy, które stało się impulsem do wydania orzeczenia utrwalającego linię orzeczniczą TS, dotyczącą doktryny bezpośredniego skutku dyrektyw wspólnotowych (obecnie unijnych).

Koncepcja bezpośredniego skutku dyrektyw (czy szerzej bezpośredniego skutku prawa unijnego) powiązana jest z bezpośrednim obowiązywaniem i stosowaniem prawa unijnego. Bezpośrednie obowiązywanie prawa unijnego oznacza zasadniczo, że jego normy, od dnia wejścia w życie, stają się automatycznie częścią porządków prawnych państw członkowskich, bez potrzeby ich inkorporacji. Bezpośrednie stosowanie prawa UE jest konsekwencją bezpośredniego obowiązywania.

Organy państw członkowskich są zobowiązane opierać swoje działania na normach prawa unijnego obok norm prawa krajowego. Przy czym można uznać, że stosowanie dyrektyw unijnych polega na ich implementacji do prawa krajowego przez właściwe organy, w odpowiedniej formie i we właściwym czasie. Natomiast przez bezpośredni skutek norm prawa UE rozumie się taką cechę, że mogą one być samodzielnym źródłem praw lub obowiązków jednostek.

Aby dopuścić bezpośredni skutek dyrektyw, muszą zostać spełnione pewne warunki określone w orzecznictwie TS; przepisy dyrektywy muszą być wystarczająco precyzyjne i bezwarunkowe, z norm dyrektywy wynikają prawa jednostek wobec państwa, tj. są one skierowane na przyznanie praw jednostkom, upłynął termin implementacji dyrektywy przez dane państwo członkowskie (brak implementacji) albo implementacja jest nieprawidłowa. Trybunał Sprawiedliwości odrzuca możliwość przyznania dyrektywom bezpośredniego skutku w stosunkach prawnych między jednostkami (osobami fi zycznymi/prawnymi) bez udziału państwa. Ponadto, TS stoi na stanowisku, że opieranie przez jednostki swoich praw na normach dyrektywy przed sądem krajowym jest dopuszczalne wyłącznie przeciwko państwu, do którego dyrektywa jest adresowana, a nie przeciwko innej jednostce – czyli w tzw. układzie wertykalnym (pionowym), a nie horyzontalnym (poziomym).

Ponadto, w prezentowanym wyroku Trybunał odmawiając dyrektywie 85/577/EWG w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa bezpośredniej skuteczności w stosunkach między jednostkami, podkreślił także wagę innych środków zmierzających do ochrony jednostek, a mianowicie obowiązek sądów krajowych wykładni prounijnej prawa krajowego, a także obowiązek przyznania jednostkom odszkodowania za szkodę, jaką poniosły na skutek naruszenia prawa UE przez państwo członkowskie.

Źródło: Aleksandra Kunkiel-Kryńska, Europejski Przegląd Sądowy, marzec 2012 r.

For more information contact

< Go back

Print Friendly and PDF
Subscribe to e-briefings