Global menu

Our global pages

Close

Prawo konsumenckie UE - nieuczciwe klauzule w umowach konsumenckich

  • Poland
  • Competition, EU and Trade

01-05-2012

– wprowadzenie i wyrok TS z 27.06.2000 r. w sprawach połączonych: od C-240/98 do C-244/98, Océano Grupo Editorial SA v. Roció Murciano Quintero (C-240/98) i Salvat Editores SA v. José M. Sánchez Alcón Prades (C-241/98), José Luis Copano Badillo (C-242/98), Mohammed Berroane (C-243/98) i Emilio Viñas Feliú (C-244/98)

W obliczu częstego braku rzeczywistych i pełnych negocjacji między konsumentem a przedsiębiorcą przed zawarciem umowy, europejskie prawo konsumenckie wypracowało ochronę konsumentów przed nieuczciwymi klauzulami umownymi stosowanymi przez profesjonalną stronę transakcji. Ochronę taką przewiduje dyrektywa Rady 93/13/EWG z 5.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich2. Prezentowany tu wyrok TS w sprawach połączonych: od C-240/98 do C-244/98, Océano Grupo Editorial SA, dotyczy wykładni postanowień niniejszej dyrektywy, a także obrazuje szersze problemy prawne związane z możliwością uwzględniania nieuczciwości klauzuli umownej przez sąd ex officio oraz z wymogiem interpretacji prawa krajowego w zgodzie z dyrektywą 93/13/EWG.

Wprowadzenie

Wyrok TS w sprawie Océano Grupo Editorial SA – wydany w związku z interpretacją dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich – dotyczy problematyki nieuczciwych klauzul (nieuczciwych postanowień/warunków umownych; tzw. klauzul abuzywnych, tj. klauzul umownych szkodliwych dla konsumenta) w umowach konsumenckich.

Tematyka ta stanowi jedno z podstawowych zagadnień europejskiej harmonizacji prawa prywatnego. Dyrektywa 93/13/EWG – akcentując pozycję konsumenta jako słabszej strony stosunku prawnego – odnosi się do postanowień umownych, sformułowanych uprzednio przez profesjonalistę (zaczerpniętych z wzorca), które to nie były indywidualnie negocjowane z konsumentem. Zgodnie z niniejszą dyrektywą klauzule umowne, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą zostać uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron, ze szkodą dla konsumenta (art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG). Takie generalne ujęcie zostało uzupełnione przez przykładową i niewyczerpującą listę klauzul szczegółowych, które obejmują typowe abuzywne sytuacje (załącznik dyrektywy 93/13/EWG). Współczesny obrót rynkowy, coraz bardziej wyspecjalizowany i złożony, wymaga coraz szerszej wiedzy o zawieranych transakcjach, a tym samym powoduje „osłabienie” pozycji konsumenta wobec profesjonalisty. Dochodzi tu do zachwiania zakładanej równorzędności pozycji konsumenta i przedsiębiorcy. W konsekwencji konsumenci często nie są świadomi konsekwencji prawnych postanowień zawieranych umów. Dlatego też warty uwagi jest fakt, że prawo konsumenckie UE dąży do zapewnienia ochrony słabszej stronie transakcji handlowej, czyli konsumentowi, poprzez zniwelowanie faktycznej przewagi profesjonalisty – w przypadku dyrektywy 93/13/EWG następuje to przez mechanizmy zmierzające do wykazania nieuczciwości danego postanowienia w umowie, które zostało „narzucone” konsumentowi.

Przedstawiony tu wyrok został wydany w związku z rozpowszechnioną w praktyce hiszpańskiej sytuacją, w której w umowach z konsumentami określano wyłączną właściwość sądu według miejsca siedziby przedsiębiorcy. W realiach niniejszej sprawy hiszpańskie wydawnictwo zawierało z konsumentami umowy sprzedaży dotyczące encyklopedii; postanowienia zawartych umów nie podlegały negocjacji. Jedna z klauzul umownych przewidywała, że sądem właściwym w spornych sprawach między stronami będzie sąd w Barcelonie, gdzie wydawnictwo miało swoją siedzibę; przy czym konsumenci zamieszkiwali w znacznej odległości od Barcelony.

Na skutek niezapłacenia przez kupujących ceny sprzedaży, wydawnictwo wniosło sprawę do sądu. Taka klauzula, przewidująca wyłączną właściwość sądu miejsca siedziby profesjonalisty, zawarta w umowie z konsumentem, może zostać uznana – zgodnie z dyrektywą 93/13/EWG – za nieuczciwą, jako że utrudnia dostęp konsumenta do sądu, a tym samym może ograniczać prawo konsumenta do korzystania ze środków ochrony prawnej.

W niniejszej sprawie TS dokonał takiej interpretacji celu dyrektywy 93/13/EWG, że zobowiązał sędziów krajowych do rozważenia z urzędu, czy klauzula zawarta w umowie konsumenckiej, będącej przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, może być uznana za nieuczciwą w rozumieniu dyrektywy 93/13/EWG. Ponadto, w prezentowanym wyroku TS odniósł się do nakazu interpretacji prawa krajowego – także z okresu sprzed uchwalenia i implementacji dyrektywy – w duchu jej litery (brzmienia) i celów.

Pełna treść artykułu jest dostępna tutaj.

Źródło: Aleksandra Kunkiel-Kryńska, Europejski Przegląd Sądowy, maj 2012 r.

For more information contact

< Go back

Print Friendly and PDF
Subscribe to e-briefings